Centrum Diagnostyczno–Terapeutyczne w Rybniku

Psycholog • Pedagog • Logopeda • Neurologopeda • Psychodietetyk • EEG Biofeedback

Z całą pewnością każdy z nas spotkał się kiedyś z pojęciem wypalenia zawodowego. Być może  problem ten dotknął już kogoś w najbliższym otoczeniu, a może sami zaczęliśmy czuć się nadmiernie przytłoczeni przez swoją pracę. Z dużą dozą prawdopodobieństwa  natrafiliśmy też kiedyś na osobę wypaloną załatwiając codzienne sprawy na przykład w urzędzie,w sklepie, na uczelni czy w przychodni.  Choć zjawisko to kojarzone jest zwykle z długoletnią pracą na jednym stanowisku, tak naprawdę może dotknąć każdego kto wkroczył już na rynek pracy, niezależnie od wieku, stażu pracy czy jej charakteru.

   Uznany psycholog społeczny Elliot Aronson za wypalenie uznaje długotrwały stan przemęczenia, w wyniku którego odczuwamy brak motywacji, ambicji oraz powołania do wykonywanej pracy. Początki tego zjawiska, zwykle powolne i niepozorne, mogą być łączone z przedłużającym się znużeniem pracą, zmęczeniem fizycznym, psychicznym i emocjonalnym. Zwykle wypalenie zawodowe powiązane jest z przeciążeniem długotrwałym badź powtarzającym sie stresem związanym z obowiązkami zawodowymi, niezadowoleniem z efektów podejmowanych działań bądź samym niesprzyjającym środowiskiem pracy. Niejednokrotnie może być wypadkową połączenia wszystkich tych komponentów.

Do grupy szczególnie podatnej  należą przede wszystkim przedstawiciele zawodów pomocowych (np. pracownicy opieki społecznej, opiekunowie, lekarze, pielęgniarki, psycholodzy, nauczyciele), dla  których emocjonalne zaangażowanie jest często nieodłącznym elementem pracy. Ze względu na bliski i bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem w przypadku tych zawodów wypalenie zawodowe może szczególnie dotkliwie oddziaływać nie tylko na samego pracownika, ale i jego otoczenie oraz osoby od niego zależne. Narażone mogą być także osoby pracujące pod presją czasu i wymagań, działające w trudnych warunkach, zajmujące stanowiska wiążące się z dużą odpowiedzialnością czy wykonujące skomplikowane zadania obarczone ryzykiem. Bardzo obciążający potrafi być również długotrwały brak odpowiedniej (przynajmniej w naszym odczuciu) gratyfikacji. Mowa tu nie tylko o kwestiach finansowych, ale chociażby o okazjonalnych pochwałach ze strony przełożonego, czy własnej satysfakcji z dobrze wykonanej pracy. Do poczucia wypalenia przyczyniać się może również  monotonia i rutyna codziennych obowiązków, lub przeciwnie – brak stabilizacji zawodowej. Uważa się, że niektóre osoby są bardziej podatne na stres zawodowy i jego konsekwencje między innymi ze względu na swoją osobowość, stopień zaangażowania emocjonalnego, początkowy entuzjazm względem pracy, ambicjonalne podejście oraz brak umiejętności zachowania równowagi pomiędzy życiem prywatnym i zawodowym.

            Nawet jeśli praca jest naszą prawdziwą pasją, zmęczenie i znużenie obowiązkami zawodowymi od czasu do czasu dosięgają każdego – jest to zjawisko zupełnie naturalne. Przemęczenie nie musi być jednak równoznacze z wypaleniem, czasem po prostu obowiązków jest zbyt dużo, nasza kondycja psychofizyczna uległa okresowemu pogorszeniu lub pojawiły się inne niezależne od nas czynniki. Jednak bez względu na to jaki zawód wykonujemy, istnieją pewne sygnały na które warto zwrócić szczególną uwagę:

Przewlekłe zmęczenie, poczucie przeciążenia; brak regeneracji sił i motywacji mimo weekendów i dłuższych okresów odpoczynku;

Chroniczny stres;

 Nawracające, uporczywe myśli o pracy, współpracownikach, zadaniach do wykonaia;

Pogorszenie nastroju na samą myśl o obowiązkach zawodowych,

Zniechęcenie, poczucie bezradności, przytłoczenia, pogrążenia w rutynie, utknięcia w  "martwym punkcie", długotrwałe wycofanie z życia codziennego;

Negatywne nastawienie do klientów i współpracowników, cynizm;

Brak satysfakcji z pracy, nawet z wzorowego wywiązywania się z obowiązków, frustracja, obniżone poczucie wartości;

Ograniczenie planów zawodowych, spadek aspiracji i produktywności;

Brak asertywności, ignorowanie własnych potrzeb i utrata umiejętności ich rozpoznawania;

Napięcie i nerwowość – nawet pozornie błahe sprawy wyprowadzające z równowagi;

Objawy somatyczne: między innymi problemy ze snem (zarówno z zasypianiem jak i porannym wstawaniem, nadmierny apetyt lub jego brak, bóle głowy, napięcia mięśniowe, ataki paniki, duszności, spadek odporności, nieuzasadniony lęk;

Pogorszenie koncentracji i pamięci, czesto przekładające się na jakość wykonywanych zadań.

Konsekwencje trudnych sytuacji zawodowych przekładają się na relacje z rodziną, osobami z poza środowiska pracy.

Opisane powyżej problemy najczęściej nie dotyczą jedynie sfery zawodowej. Bywa, że choć wydają się pozornie nie mieć związku, silnie przekładają się na życie osobiste wpływając na pogorszenie relacji z bliskimi i otoczeniem. Z kolei niesprzyjająca atmosfera w domu może oddziaływać na życie zawodowe –  dlatego niezwykle ważne jest dążenie do  zachowania odpowiedniego balansu pomiędzy tymi obszarami życia .

Można chyba zaryzykować stwierdzenie, że w każdym zawodzie od czasu do czasu wkrada się rutyna, zdarzają się sytuacje stresowe, konflikty z przełożonymi i współpracownikami, trudni klienci czy wyzwania które potrafią spędzić nam sen z powiek. Jeśli jednak powyższe symptomy brzmią bardzo znajomo, utrzymują się przez dłuższy czas, mają wpływ na naszą kondycję psychiczna i fizyczna, a podejmowane przez nas próby zaradzenia im nie przynoszą oczekiwanych rezultatów być może warto poszukać wsparcia. Pamiętajmy, zwykle takie problemy mają tendencję do nawarstwiania się, niestety prawie nigdy nie rozwiązują się same. Specjalista pomoże spojrzeć na problem z odpowiedniej perspektywy, zadbać o zdrowie i odzyskać równowagę w życiu zawodowym i osobistym.

                                                                    

                                                                                                                     Opracowała: Aleksandra Wiosna

                                                                                                                     Psycholog, Trener EEG Biofeedback



Bibliografia:

Aronson E. (1998) Człowiek - istota społeczna, PWN, Warszawa

S.M. Litzke, H.Schuh (2007) Stres, mobbing i wypalenie zawodowe, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot, Gdańsk

Burisch M. (2004) W poszukiwaniu teorii – przemyślenia na temat natury i etiologi wypalenia, W: Sęk H. (red.) Wypalenie zawodowe. Przyczyny i zapobieganie, PWN, Warszawa

Maslach Ch. (2004), Wypalenie – w perspektywie wielowymiarowej, W: Sęk H. (red.) Wypalenie zawodowe. Przyczyny i zapobieganie, PWN, Warszawa

Karta Seniora